Induktor näme?

Asyl Bingsen senagat gözegçiligi

Induktiwlik zynjyrdaky fiziki häsiýetnama bolup, zynjyr bölekleriniň toguň üýtgemelerine nähili garşylyk görkezýändigini we naprýaženiýe döredýändigini beýan edýär. Bu düşünjäni jikme-jik we ýönekeý söz bilen düşündirmek üçin, ony birnäçe bölekde öwreneliň:

1. Tok we magnit meýdany
Ilki bilen, tok simden geçende magnit meýdanyny döredýändigini düşünmek möhümdir. Bu elektromagnetizmiň esasy prinsipidir. Magnit meýdanynyň güýji toguň ululygyna baglydyr: tok näçe uly bolsa, döreýän magnit meýdany şonça-da güýçli bolýar.

2. Elektromagnit induksiýasy
Indiki, biz elektromagnit induksiýany girizeris. Faradeýiň elektromagnit induksiýa kanuny bize üýtgeýän magnit meýdanynyň töweregindäki geçirijilerde naprýaženiýe döredip biljekdigini aýdýar. Bu, eger magnit meýdanyňyz bolsa we onuň intensiwligi üýtgese, ol golaýdaky simlerde naprýaženiýeni "gozduryp" ýa-da "induksiýa edip" biljekdigini aňladýar.

3. Induktiwligiň funksiýasy
Şeýlelikde, induktiwlik nähili işleýär? Sim (meselem, spiral) bolanda we içine elektrik toguny berende, magnit meýdany döreýär. Eger tok üýtgemäge başlasa (ýokarlansa ýa-da peselse), onuň töweregindäki magnit meýdany hem üýtgeýär. Faradaýyň kanunyna görä, bu üýtgeýän magnit meýdany simde induksiýa edilen naprýaženiýeni döredýär we bu bolsa asyl tok akymyny üýtgewsiz saklamaga synanyşýar. Bu hadysa induktiwligiň ýüze çykmagydyr.

Eger tok artsa, induktor ters naprýaženiýe döredip, toguň güýjüni peseltmäge synanyşar. Eger tok azalsa, induktor tokuň güýjüni artdyrmaga synanyşyp, öňe naprýaženiýe döredip biler. Şonuň üçin induktorlar käwagt toguň üýtgemegine garşylyk görkezip, toguň "inertiýasy" hökmünde häsiýetlendirilýär.

4. Bobin we induktiwlik
Amaly ulanylyşlarda, induktiw täsirini ýokarlandyrmak üçin simler adatça spiral görnüşine saralýar. Spiralyň içindeki her bir sim goňşy spirallar tarapyndan döredilýän magnit meýdany sebäpli biri-birine täsir eder, bu bolsa tutuş spiralyň induktiwligini göni geçirijiniň induktiwliginden has uly eder.

5. Arza
Induktorlaryň köp amaly ulanylyşy bar. Mysal üçin, elektrik enjamlarynda induktorlar naprýaženiýe üýtgemelerini ýumşatmak üçin ulanylyp bilner; simsiz aragatnaşyk enjamlarynda bolsa, ol kondensatorlar bilen bilelikde belli bir ýygylykdaky signallary süzüp bilýän yrgyldawuk zynjyrlaryny döretmek üçin ulanylýar.

(1) Güýç süzgüji
Induktorlar elektrik zynjyrlarynda, esasanam kommutasiýa elektrik çeşmelerinde, tok we woltažy deňleşdirmek, şowhun we çişmeleri azaltmak üçin ulanylýar. Olar ýokary ýygylykly şowhuny basyp ýatyrmak we zynjyrlara durnukly DC energiýasyny bermek üçin ulanylýar.
(2) Rezonansly zynjyr we ýygylyk saýlamak
Induktorlar we kondensatorlar belli bir ýygylyklarda signallary saýlap ýa-da güýçlendirip bilýän rezonans zynjyrlaryny döretmek üçin bilelikde ulanylýar. Bu radiolar we ykjam telefonlar ýaly simsiz aragatnaşyk enjamlarynda örän möhümdir, sebäbi ol ýygylygy süzmek we sazlamak üçin ulanylyp bilner.

(3) Energiýany saklamak we geçirmek
Induktorlar, esasanam impulsly energiýa çeşmelerinde we wagtlaýyn energiýany saklamak ulgamlarynda zynjyrlarda energiýa saklaýjy komponentler hökmünde hyzmat edýär. Transformatorlarda induktorlar magnit birikmesi arkaly dürli zynjyrlaryň arasynda energiýa geçirmek we naprýaženiýe we tok derejeleriniň üýtgemegine mümkinçilik bermek üçin ulanylýar.
(4) Tok we artykmaç tok goragyny çäklendirmek
Elektrik motorlarynyň başlangyç we elektrik üpjünçiligi zynjyrlarynda induktorlar toguň ýokarlanma tizligini we iň ýokary toguň tizligini çäklendirip bilýär, şeýdip, aşa köp toguň goragyny üpjün edýär we zynjyryň zaýalanmagynyň öňüni alýar.

(5) Signalyň işlenilişi
Analog signallary işläp taýýarlamakda induktorlar ýokary ýygylykly signallary süzmek, impedansy deňleşdirmek we signallary gijikdirmek üçin ulanylýar. Olar dürli süzgüç dizaýnlarynda giňden ýaýrandyr.
(6) Elektromagnit päsgelçilikleriň (EMI) basylmagy
Induktiwlik elektromagnit päsgelçilikleri (EMI) basyp ýatyrmak we süzmek üçin ulanylýar, bu bolsa şowhunyň zynjyra girmeginiň öňüni alyp biler we şeýle hem zynjyrdan şowhunyň çykmagynyň öňüni alyp biler, şeýlelik bilen beýleki enjamlara päsgel bermegiň öňüni alyp biler.

(7) Sensorlar
Käbir sensor tehnologiýalarynda induktorlar magnit meýdanlaryndaky üýtgeşmeleri anyklamak üçin ulanylýar, bu bolsa ýerleşiş, tizlik ýa-da beýleki fiziki ululyklar bilen baglanyşykly bolup biler.
(8) Güýç faktoryny düzetmek
AC elektrik ulgamlarynda induktorlar we kondensatorlar güýç faktoryny gowulandyrmak, reaktiv güýç sarp edilişini azaltmak we şeýdip elektrik energiýasyny ulanmagyň netijeliligini ýokarlandyrmak üçin bilelikde ulanylýar.

6. Ölçeg birligi
Induktiwligiň ölçeg birligi amerikan alymy Jozef Genriniň adyny göterýän Genri (H)-dir. Eger spiralyň induktiwligi 1 Genri bolsa, onda her gezek tok sekuntda 1 amper tizlikde üýtgeýän wagty, ol spiralda 1 wolt induksiýa edilen naprýaženiýeni döreder.

gysgaça maglumat
Şeýlelikde, umuman, induktiwlik, toguň çalt üýtgemelerine garşy durmak üçin komponentiň içinde ters naprýaženiýe döretmek arkaly toguň üýtgemelerine garşy durýan komponentiň häsiýetnamasydyr. Bu ýönekeý prinsip iň ýönekeý güýç süzgüçlerinden başlap, çylşyrymly radio ýygylyk sazlamalaryna çenli elektron tehnologiýasynda we elektrotehnikada giň ulanylyşa eýedir.